Hołôvna Svojim diêtium Artykuły Literatura Słovnik Zvukovyje skopy Zvežêteś z nami Svoja.org na Facebook Svoja.org na Instagram
Svoja mova, svôj vybur, svôj los...
Svoja.org » Literatura » Pinśka šlachta
Pinśka šlachta
Natisnuti, kob pobôlšyti...
Vincent Dunin-Marcinkievič

Zjava 1

Marysia (sama, siêdiačy na łavci, prade pudspiêvujučy):

Nr 1

Tiažko žyti mniê, divčati, 
Z mileńkim v rozłuci — 
Łaje baťko, łaje mati, 
Što serdeńko v skuci. 
Hodi sidiêti nad prasnicieju, 
Ja choču byti mołodicieju. 
Mati kaže: viêk mołody, 
Oj, ty šče máła! 
A vže sama v siêty hody 
Z baťkom lubovała! 
Hodi sidiêti nad prasnicieju, 
Ja choču byti mołodicieju.

Oj, tak! Nechaj hanit baťko, nechaj łaje mati, a ja lublu Hryćka i lubiti joho viêk budu. Oj, biêdny našy hołôvońki! Što to za dur napav na baťkôv? Po-pjanomu zavelisie daj pobilisie z soboju za šlachećtvo, a my z Hryćkom horujem da unyvajem. Joho baťko podav na moho v sud žałobu, i sihodnia prijiêde v okoliciu Najjasniêjša Korona na sliêdstvo. U jôm ciêłe naše spasienije. Jak pryjiêde, to my z Hryćkom pokłonimsie jomu v nohi i budem prositi da moliti, kob vôn pohodiv našych baťkôv i kob vony dozvolili nam pobratisie. A vôn taki serdity, ne dopuskaj Bôh! Jak nastavit odin us uhoru, a druhi vniz, jak zyrkne odnym svojim okom, a krykne: po najjasniêjšomu ukazu! — to baťki zlakajutsie i zładiat nam vesiêle. (Siadaje.) Da što to stałosie Hryćkovi? Uže soneńko vysoko, a vôn ne prychodit? (Hryćko pomału pokazujetsie z-za dereva i potichu pudkradajetsie do Marysi.) Bojusie, kob ne vstali baťki, nelha było b i pobačytisie z jim. (Ustaje i, chodiačy po sceni, prodovžaje.) Oj, Hryćko, Hryćko! Ty štoś teper stavsie velmi linivy, tobiê, pevno, teper sercie tak vže ne toskuje po mniê. Jak pryde, to pokažusie pered jim serditoju, i choť bude prositi daj moliti, kob pociłovała, to ne pociłuju. Bôhme! Ne pociłuju!

Zjava 2

Hryćko i Marysia.

Hryćko: To ž ja i prositi ne stanu, sam tebe pociłuju. (Ciłuje jijiê.)

Marysia: Ach, Hryćko nedobry! Jak ty mene zlakav, hniêvajusie ne žartom.

Hryčko: Hniêvaješsie? Nepravda! A čom že ty na mene tak mileńko zyrkaješ?

Marysia: Ja? Tak, zo złosti! Nehôdny! De ty zabavlavsie? To ž zaraz prydut baťki, a my tak mnôho majem z toboju perehovoryti.

Hryćko: Vybačaj, miła Marysiu! Tôlki što pokazałaś zora, ja zjiêzdiv do miêsta, upav do nôh acesara, prosiv, kob vôn uziav nas pud svoju opiêku.

Marysia: Što joho prositi z hołymi rukami, treba było zavezti jaki hostinčyk.

Hryčko: Da ja ž zaviôz jomu dva zajci, try pary teterukôv da łubku medu. Vôn vsio pryniav łaskavo i skazav, što teper že rankom pryjiêde do nas suditi diêło žałobne moho baťka z tvojim. Oj, navaryli baťki sobiê kašy, bude što jiêsti. Vôn velmi serdity; jak rozmovlav, to us odin uhoru kołom i stav. Bude voznia!

Marysia: Daj Bôh, kob siêta kaša nam zubôv ne popryščyła!

Hryćko: Vôn deklaruvav zładiti naše ščastie. Na Bohu da na jôm ciêła naša nadiêja.

Nr 2

Duet

Spustivšyś vo vsiôm na Boha,
Čoho ž unyvati?
Prysiahły lubit do hroba,
Da i budem ždati.
Choče nas neščasna dola
Na viêk rozłučyti;
A Bôh skaže: moja vola
Jim z soboju žyti!
Ne pomohut zły jazyki,
Ni baťkôv storoža —
Vôn že taki pan veliki,
Što choče, to zmože!

Zjava 3

Tyje ž, Tichôn Protosovićki i joho žônka Kulina.

Tichôn: Chrên tobiê v očy! Žônka, o žônka! Chodi da podivisie, jak dočka tvoja z Hryćkom Tiuchajčykom hołubitsie.

Kulina (za scenoju): Chto — dočka? Bôjsie Boha! Da vona ž šče małaja. (Vchodit.)

Tichôn: Jaki čort małaja! Chrên tobiê v očy! Chodi-ka da polubujsie.

Marysia: Što ž ja za małaja, koli mniê na Spasa kônčytsie simnadceť hodôv.

Kulina: Movčy ty, chitra lisicia! Pohlań-ka, jak vona skoro poličyła hody.

Tichôn: Ach ty, biêsuv syne! Chrên tobiê v očy! Ne hodi ž, što baťko do žyvoho mene pokryvdiv, nazvavšy ne šlachtičom, da šče synok dočku nam bałamutit.

Hryćko: Da ja ž jijiê miłuju i choču z jeju ženitisie.

Tichôn: Oś ja tebe tak poženiu, jak tvoho baťku. Žônka, o žônka! Daj mitłu! Chrên tobiê v očy!

Hryćko: Što chočete, to robiête, a vsio-taki Marysia bude moja! (Marysi.) Buď zdorova! (Vychodiačy, spotykajetsie z Kutorhoju i zbivaje joho z nôh. Marysia vtikaje do chaty.)

Zjava 4

Tyje ž, krôm Hryćka, i Kutorha.

Kutorha: Ach ty, pohaneć! (Ustajučy.) Tataryn ty nechryščany! Ot zbiv mene, jak šveduv Chodkievič pud Kirholmom. Postôj-ka, odpłaču ja tobiê siêtu štuku, ne teper, to v četver! (Zdorovajetsie.) Zdorovo, pane Protosovićki, zdorovo, pani Protosovićka. (Ciłuje jeji ruku.) Vidno, vidno! Diakuj Bohu! Zdorovy, oś ryžki borovy... Da ja do vas z velikoju novinoju — ne viêdajete? Tôlko što pan acesar pryjiêchav. A taki serdity, ne dopuščaj Bože! Kažysie — lichi tataryn. Jak tôlki vjiêchav u okoliciu da stav koło Berki, tak vôn i kryknuv: desiaćkich, soćkich! Zobrati vsiu šlachtu do Tichona Protosovićkoho, da kob Ivan Tiuchaj Lipśki pryšov z synom tudy ž.

Tichôn: Chrên jomu v očy! Bude bida, bude! Siêty sobaka Lipśki podav na mene v sud žałobu, što ja pokołotiv joho, tak ot i acesara prysłali. Nu, obdere škuru dočysta!

Kutorha: Čoho tut divitisie, na toje vôn acesar. Pohlań-ka! U joho i ruki dovžêjšy od druhich ludi. Ty znaješ joho prypovesť: čyrvona, biêłaja — vsio pierediêłaje.

Nr 3

De unaditsie jurysta,
Vymete chatu dočysta!
Takich divuv nahovoryt,
Tak mnôho kručkôv natvoryt,
Što, počesavšy zatyłok,
Ty rozsuponiš uzełok.
Ne daš? Vôn tebe zamučyt.
Dobre stara kazka učyt:
Dere koza v liêsi łozu,
Dere vovk v liêsi kozu,
A vovka — mužyk Ivan,
A Ivana — šlachtič-pan,
Šlachtiča dere jurysta,
A jurystu?.. Biêsuv trysta!!!

Tichôn: Chrên tobiê v očy! Dobre tobiê vesti razdabary, koli ne tiažyt na spiniê bida; da skažy lepi, što robiti! Pane Kutorha! Ty ž taki piśmenny čołoviêk, možeš suliti rozumnu radu.

Kutorha: A prymete česno mojich svatôv do vašoji Marysi?

Kulina: Bôjsie Boha, pane Kutorha — da vona ž šče maleńka! To ž ditišče hôrkie!

Tichôn: Jaki čort ditišče! Koli vže z chłopciami sołoditsie da bajukae.

Kutorha: To čoho ž ždati? To, kažut, lichi tovar: myj da češy, potum spišy — zapłati komu, kob vyvez iz domu.

Tichôn: Dobre, pane Kutorha — bery sobiê dočku, i posah dam, tôlki zosłužy družbu — vytiahni z bidy.

Kutorha: Jak čorta iz bołota.

Kulina: Doraď, pane Kutorha — ty ž taki čołoviêk byvały, tiahavsie i po sudach.

Kutorha: Nu, ja hotov vam zosłužyti družbu, tôlki jak dočka zachimeryčyt i odčurajetsie od mene, što tohdy bude? To ž viêdajete prypovesť: dohoniajučy ne naciłuješsie.

Tichôn: Ratuj, ratuj, pane Kutorha! Marysiu ty ładom uhomoniš — čołoviêk taki rozumny! Jak pudpustiš jôj lostočki, jak pudpłyveš selezniom, tak vona i rozpłyvetsie.

Kutorha: Viêdajete što, pane Protosovićki? Jak pryjde do vas acesar, to stavlajte mene v sviêdki. Choť ja i ne bačyv, da budu sviêdčyti, što vôn tebe kołotiv, a ty tôlki boronivsie: ne žal dla Marysi skryviti dušoju. Tôlki ž, pani Protosovićka, pryšliête siudy Marysiu, kob ja môh z jeju pohovoryti da vhomoniti durnuju, bač, kob ne čurałasie rozumnoho čołoviêka.

Kulina: Pomohajte tôlki mojomu Tichonovi, a vže Marysia bude vaša, ja jôj sama ładom napiłuju ušy. Pôjdem, Tichôn, pryhotovimsie, kob po-hospodarśki pryniati Najjasniêjšu Koronu. A ty, pane Kutorha, počekaj — zaraz pryšlu Marysiu. (Vychodit z Tichonom.)

Zjava 5

Kutorha sam.

Kutorha: Nu, chvała Bohu! Baťkôv udałosie otumaniti, teper treba pujti v hołovu po rozum, kob diêvku omoročyti. Łakomy, bač, kusočok. (Ciłuje palci, jakby lubovavsie smakom.) Ličyko — jak soneńko jasne, ščočki — jak malinki krasnyje, hubki — buďto korali, a jak zasmijetsie serebranym hołosočkom dyj vyščyryt zubki — to, kažyś, bačyš dva perłovy šnuročki. Da i posah za jeju hospodarśki: odna v baťkôv, a staryje karbovanci ośminoju miêrat; i v kłuni povno, u chati izbytok i obora bohata. Dobre hutorka kaže: koli obora teče — hospodynia bliny peče, a koli kłunia teče — hospodar z chaty vteče. Tichonicha ž deń v den blinami hosti prymaje. Pravda, viêk ne schožy — ja vže dobivaju sostoho desiatka, a vona simnadcety hodok — bude kłopotu nemało. Oj, oj, ne raz počešu zatyłok — mołodiož, jak pščoły ulij, budut oblehati moju chatu, pryjateluv połuču kopami. Da što robiti? Ne ja peršy, ne ja posliêdni — durnych starciuv nemało na Božum sviêti. Kob zorvati takuju pryhožu i bohatu kviêtočku, ne škoda i v bołoti povalatisie.

Nr 4

Chto na starosť poryskuje,
Toj choť časom bidu čuje.
Da pry mołodeńkuj žônci,
Pry ruplivuj hospodynci,
Buď filozofom — to značyt,
Ne bač, što ne treba bačyti.

(Vystavlaje nad hołovoju palci jak rohi.)

Vyrostut nad hołovoju hrušy,
Dumaj, što to dovhi ušy.
Hulaje žônka po nočy —  
Ty buďto spiš, zažmur očy.
Tohdy tobie žycie nebom:
Usiakim tvojim potrebam
Žônka rada dohoditi,
Stane tebe krêpko lubiti;
Skaže: muž môj choť stareńki,
Da rozumny, da mileńki!

Tak, tak! U teperyšnium rozumnum viêku choč spokôjno žyti? Buď filozofom: bačyš? — ne bačyš! čuješ? — ne čuješ! Ba, ba! Oś i Marysia ide siudy. Jakaja krasočka! Hlediačy na jijiê, až slinka po hubach teče. Nu-ka, Kutorha, podpusti jôj lostočki!

Zjava 6

Marysia i Kutorha.

Kutorha (z usmiêškoju, zalicajučysie): Dobry deń, panna Marjanna!

Marysia (nesmiêło): Dobry deń, pane Kutorha.

Kutorha: Jak to panna Marysia pryhožo vyhladaje, jakoje sviêže ličyko, oś ružyčka tôlki što z pučka. Z jakim ja neterpiêniom ždav ščaslivoho momenta, kob pociłovati biêleńku ručku panny. (Pudychodit z komičnoju maniêroju i ciłuje ruku Marysi; taja odstupajetsie, obtirajučy ruku partuškom.) Panna Marjanna! Vy ne čujete, vy ne viêdajete, jak ja vas krêpko lublu, jak po vas toskuju.

Nr 5

Romans

Rvetsie moje sercie do krasneńkoji rozy,
Buďto pry kolosach atosa iz łozy.
Po panni Marjanni dušyčka toskuje,
Jak by zozula žałosno kukuje,
Jak ne baču panny, žycie mniê mohiła,
Hołôvci tiažeńko, utikaje siła!
Oj, vysoch ja, vysoch, jak łapeť na piêčy,
Hôrka moja dola, chto ž mene poliêčyt.
Jak tetrev u lisočku žałostno bołboče,
Tak i moje sercie do panny sokoče.
Ne vereščaki, kovbasy dilanka —
Ništo ne smakuje bez tebe, kochanka!
Dam tobiê zegarok veliki jak rêpa,
Nechaj vôn pry serci krêpko tvojim klepa,
I napominaje, jak môcno ja noju,
Da i v deń, i vnočy ne maju spokoju.

Marysia (pereryvajučy): A viêdajete, od čoho siête, pane Kutorha? Od starosti! Da ty vže poradkom stary — pora ob divčatach perestati dumati, a molitisie Bohu, kob dav spasienije.

Kutorha: Stary, stary!

Nr 6

Duet

Kažeš, što ja ładom stary —
Ale vidny, ale jary!
Budu tia krêpko lubiti,
Viêk tobiê viêroju słužyti.
Mołody ž často neščêry,
Ne šukaj v jôm dobroji viêry:
V kochani tobiê klanetsie,
A tam — z druhoju smijetsie.

Marysia:

Da što mniê z muža staroho,
Ja choču moho miłoho,
Bo stary zamiś hulati,
Bude kašlati j stohnati.

Marysia: Kutorha:

Môj Hryćko — chłopeć motarny, Mołody Hryćko neščêry,
Vidny, mołody da harny. Ne šukaj v jôm dobroji viêry.
Hlań! — Až duša do joho rvetsie V kochani tobiê klanetsie,
I serdeńko krepčêj bjetsie! A tam — z druhoju smijetsie.

(Pudčas spivania vchodiat stanovy z Pisulkinom i chovajutsie po bokach, kob pudsłuchati jich rozhovôr.)

Kutorha: Bač, sobaka Hryćko! Vôn kliščom upivsie tobiê v sercie, da ništo z toho ne bude. Baťko tvôj deklarovav mniê tvoju ruku za toje, što ja budu sviêdkom protiv Tiuchaja Lipśkoho. Najjasniêjša Korona pryjiêchała na sliêdstvo po žałobi Tiuchaja, podanuj u sud na tvoho baťku, što vôn joho pobiv; i koli ty pôjdeš za mene, to ja hotov i dušoju skryviti da pokazati na sliêdstvi, što tvôj baťko ne biv Tiuchaja. A koli moje ne v ład, to ja zo svojim nazad. Zachimeryčsie tôlki, to budu sviêdkom protiv tvoho baťki. Ujiêchav tvôj rôdny v nerôd — ni vzad, ni vperôd! Popavsie jurystu v pazurê, to ž vôn joho vysse, jak upyr viêtrenu diêvčynu. A koli b jomu i vdałosie perekabatiti Njjasniêjšu Koronu, to ne kuneć šče bidy. Znaješ, što kažut lude? Biês bidu perebude — odna zhine, deseť bude. Diêło v sud jak pôjde, to tak dopekut jurysty, jak boroviku na uhiêli — odčurajetsie i svojich!

Marysia: Darmo ty mene lakaješ! My z Hryćkm pokłonimsie v pojas Najjasniêjšuj Koroni, to vôn pohodit našych baťkôv, a tobiê za kryvoje pokazanie dasť chorošu hônku.

Kutorha: Što, ty dumaješ, ja bojusie acesara? Da ja takoji jomu zadam pary, što vôn ne zhadaje, de vjuny zimujut. Ja čołoviêk byvały, maju rozum, sumiêju ładom joho vyvesti v pole, jak zajčyka pud charty.

Zjava 7

Tyje ž, Kručkov i Pisulkin.

(Kručkov pudychodit ticho do Kutorhi i stukaje joho po plečê; Pisulkin že z komičnym pudchvatom pudychodit do Marysi, kotora z nesmiêłostiêju i strachom kłaniajetsie.)

Kručkov: Tak ty mene dumaješ vyvesti v pole? Choč navčyti, de vjuny zimujut? Počekaj že, hołubčyk! Ja ž tebe pouču, de nepravych sviêdkuv sadžajut. Hej, desiaćki!

Kutorha (zo strachom): Vaše błagorodnoje sijatielstvo! Najjasniêjša Korona! Da ja ž tôlki sobiê žartovav — ot strašyv durnoje divčatko, kob vona pryzvoliła vyjti za mene zamuž. Baťki błahosłovlajut, a vona kozyrytsie — to ja oś tak zduru skazav jôj...

Kručkov: Zduru choč kryvo prysiahnuti? A znaješ, čym siête pachne..? Po ukazi vsiomiłostiviêjšovo cara Petra Velikoho 1779 hoda 10-ho augusta i po Statuti Litovśkum, rozdiêli 3-tium, paragrafi 375-tum siête ugołovne prestuplenije Sybirom pachne. Sybir, Sybir, hołubčyk! Hej, desiaćki! (Toj vchodit.) Posadi siêtoho mołodcia v osôbnu svitliciu, da hledi, kob vôn ne vydavsie z nikim, a boroni Bože, kob z hospodarom ne zhovoruvavsie.

Kutorha (vychodiačy z desiaćkim): Najjasniêjša Korona! Bôjtesie Boha, ne hubiête biêdnoho čołoviêka! Mało što jazyk mołov. Dobre posłovicia kaže: mlin mele — muka bude, jazyk mele — bida bude! Vybačte mojomu durovi.

Kručkov: Jakomu durovi? Ty ž čołoviêk byvały, to ž nedavno chvalivsie svojim rozumom.

Kutorha (u bokovych dveruch): Jaki ž tut u biêsa rozum, koli tak neostorôžno popavsie v bidu, jak šved pud Połtavoju. (Vychodit z desiaćkim.)

Zjava 8

Tyje ž, krôm Kutorhi.

Kručkov: Nu, pane Pisulkin, pokiń vašy zalicanki i berysie za diêło. Tut, brat, nam pryhože žnivo. Hej, desiaćki! (Toj vchodit.) Postav tut poseredini stôł da nakryj joho sudovym suknom. (Desiaćki vykonuje prykaz.) Choroša pohoda, možna i na dvorê popraciovati. Sadisie, pane Pisulkin, da prybery bumagi. (Pisulkin važno sadovitsie, odkorkovuje čornilniciu, rozkładaje papery, z kotorych kilka podaje stanovomu, jaki tože siadaje pry stoliê zadom do Pisulkina, potum hovoryt do Marysi.) Nu, Maryniu! Chodi-ka siudy bližej da kažy mniê ščêru pravdu — ty ž bačyš, što v mene usy ne nejiêžylisie, to ž ja i neserdity. Kažy: lubiš ty Hryćka Lipśkoho?

Marysia (stydlivo, ščypajučy partušok): Nu, a što?

Kručkov: Za što ž ty joho polubiła?

Marysia: Sama ne viêdaju — ot tak štoś prypav do sercia. Da jak že joho ne lubiti, koli vôn mołody, harny chłopeć, a sercie v joho zołotoje?

Kručkov: Tak choč za joho vyjti zamuž?

Marysia (z nesmiêłostieju): Ale, choču... koli za joho ne pujdu, to vže viêk mniê biêdnuj horovati diêvkoju. Najjasniêjša Korona! Umiłoserditesie nad nami da sotvorête naše ščastie. (Kłaniajetsie jomu.)

Kručkov: Čoho ž ty choč od mene?

Marysia: Najjasniêjša Korona! Okončajte diêło neščastne mižy našymi baťkami ne po-sudovomu, a po-chrystijanśkomu obyčaji, pohodiête jich z soboju — nechaj bôlš ne indyčatsie, da i pomožête, kob vony nas z Hryćkom złučyli. Najjasniêjša Korona! (Kłaniajetsie šče nižêj i žałosno prodovžuje.) Ty ž taki, choť čołoviêk sudovy, čynôvny, da, pevno, viêryš u Boha — to ž radi miłosti Hospodnioji sotvory ty i nam miłosť, złaď naše ščastie, a my viêk budem za tebe, tvojich diêtok i vnučat Boha moliti.

Kručkov: No, no, miła! Buď spokôjna! Ja choť čołoviêk, jak kažeš, sudovy, to vsio zroblu po-chrystijanśki i šče na tvojôm vesiêli poskaču. Hej, desiaćki! (Toj vchodit.) A čy zobrałasie šlachta z okolici?

Desiaćki: Usiê zobralisie, chto z kurycieju, chto z łubkoju medu, a chto z sušanoju ryboju, čekajut, što vaša miłosť jim prykaže.

Kručkov: Dobre! Nechaj usio oddadut furmanovi, i spakujte tam chorošeńko do voza. Ty zazovi tut i Tichona Protosovićkoho z kobiêtoju. A je Tiuchaj Lipśki z synom?

Desiaćki: Tiuchaj, kromie medu i ryby, prytiôh deseť vinkôv sušanych borovikôv, a syn joho — kopu rožynkuv-vjunôv.

Kručkov: Dobre, dobre. Usio popakovati ostorôžno da zovi vsiêch siudy. (Desiaćki vychodit, Krućkov napuskaje furjaćki vid na sebe: odin us stavlaje vverch, druhi vniz; z hłybiny sceny vchodit šlachta, zo strachom, nizko kłaniajučysie i chovajučysie odin za odnoho. Z bokovych dvery vychodit Tichôn Protosovićki z žônkoju; Marysia schoditsie v hłybiniê sceny z Hryćkom, perešeptujučysie z jim.)

Zjava 9

Tyje ž i Tichôn Protosovićki, joho žônka Kulina, Tiuchaj Lipśki, joho syn Hryćko, Timoch Olpenśki, Bazyl Statkievič i ostatnia šlachta.

Tichôn: Žônka, o žônka, bude bida! Pohlań-ka, jak u Najjasniêjšoji Korony us odin uniz, druhi vhoru zadersie. Idi ty napered da pokłonisie jomu, chrên jomu v očy!

Kulina: Što ty mene posyłaješ! Ty sam navaryv piva, sam joho i popivaj zdorov — ja bojusie.

Tichôn: Ty, kobiêta, chrên tobiê v očy! Vôn že tebe ne zjiêsť. Voźmi siêty karbovanci — tut jich pjať desiatok — pokłonisie v nohi da połožy na stôł; vôn že jurysta, ne odčurajetsie hrošy — tohdy diêło pôjde jak po sali.

Kulina: Nu, što robiti — popytaju. (Pudychodit zo strachom, kłade mišok na stôł, posli nizko kłaniajetsie stanovomu.) Najjasniêjša Korona!..

Kručkov: Tiše! (Kulina zo strachom odychodit i chovajetsie za muža, Kručkov, trymajučy papiêr, ustaje, ne diviačysie na zobranych, hovoryt.) Po ukazu pinskovo ziemskovo suda, od 23 maja sievo goda, za Nr 2312, prybył ja v okoliciu dla razsliedovanija ugołovnovo dieła o pobojach, pričynennych Tichonom Protosovickim Ivanu Tiuchaju Lipskomu. Lipśki — maješ sviêdkuv?

Lipśki: Maju, Najjasniêjša Korona!

Kručkov: Pusť vystupiat vpierod! (Troje zo šlachty vystupajut.) Protosovićki, za što ty joho biv?

Tichôn: Da vôn že nazvav mene mužykom — chrên jomu v očy!

Kručkov: Maješ sviêdkuv?

Tichôn: Maju, Kutorhu.

Kručkov: Joho ne možna staviti, vôn pud sudom. (Obernuvšysie do sviêdkuv Lipśkoho.) Vy bačyli, jak Protosovićki biv Lipśkoho?

3-je sviêdkuv (zo strachom kłaniajučysie): Bačyli, Najjasniêjša Korona!

Kručkov (obernuvšysie do ostatnieji šlachty): A vy ne bačyli?

Usiê ostatni: Ne bačyli, Najjasniêjša Korona!

Kručkov: Dobre ž — sliêdstvo skônčane, teper bude sud. A napered: po ukazu vsiemiłostiviejšej gosudarini Jelisaviety Pietrovny 49-vo apriela 1895 goda i vsiemiłostiviejšej Jekatieriny Vielikoj ot 23 sientiabria 1903 goda, a ravnomierno v smysle Statuta Litovskovo razdieła 8, paragrafa 193-vo, koim naznačajetsia v polzu suda ot tiažuščychsia grivny. Obžałovannyj Protosovickij imiejet zaraz že upłotiť pošlin 20, progonnych 16 i na kancelariju 10 karbovancov. Žałujuščyjesia Lipskij v połovinie tovo; sviêdki, kotory bačyli draku, a ne boronili — po 9 karbovanciuv, a vsia pročaja šlachta, što ne bačyła draki, za toje, što ne bačyła, po 3 rubla. Płatiête! (Siadaje za stôł i piše.)

(Šlachta mižy soboju perešeptujetsie; potum vybrany vsiemi zbôrščykom Timoch Olpenśki pudychodit po koliêjci do Protosovičkoho, Lipśkoho, sviêdkuv i ostatnieji šlachty, zbiraje podług vyznačenia od usiêch hrošy i, tak złožany v odin mišok, pudnosit zo strachom do stanovoho i kłade na stôł.)

Tichôn (odličyvšy zbôrščykovi hrošy, koli toj pujšov zbirati od inšych): E... divisie ty! Jak vôn, na bidu našu, usiê ukazy i zakony jak rêpu hryze i ne zaiknetsie — chrên jomu v očy!

Kulina: Čoho tut divitisie! Viêdomo, sudovy čołoviêk, to ž vôn na tôm i zuby zhryz, takaja, bač, poroda.

Kručkov (koli Olpenśki połožyv na stôł hrošy): A vsiê?

Olpenśki: Do kopiêjki, Najjasniêjša Korona!

Kručkov: Ładno, idi! Zaraz bude dekret.

Tichôn: Uch, Hospodi! Što to bude?

Kulina: A što bude! Viêdomo, jurysta, obdere vsiêch dočysta dyj pojiêde z Bohom dochaty.

Tichôn: Chrên tobiê v očy! Kob prynajmni škura była ciêła, a to jak doberetsie do jeji, bude nečysty interes.

Kručkov (ustajučy i vychodiačy z paperom na seredinu sceny): Słušajte z uvahoju! (Usiê kłaniajutsie.) Budu čytati dekret. (Tože pokłony, Kručkov čytaje.) Po ukazu jevo impieratorskovo vieličestva, vo vremiennom prysutstvii, v kompletie, sostavlennom iz učastkovovo zasiedatiela i jevo piśmovoditiela, słušali dieło, kojevo obstojatelstva sledujuščyje: Ivan Tiuchaj Lipskij nazvał Tichona Protosovickovo mužykom, tot za takuju obidu pobił Lipskovo, na čto siej poslednij priedstavił i sviditielej. Razsledovav takovoje dieło, vremiennoje prysutstvije, soobrazno ukazu vsiemiłostiviejšavo gosudaria Pietra Vielikovo, v 1988 godu marta 69 dnia posledovavšavo i prymieniajaś Statutu Litovskomu razdieła 5-vo, paragrafa 18-va, opriedieliło: a) Tichnu Protosovickomu, kak ugołovnomu priestupniku, naznačajetsia: 1-je) 25 łoz na gołoj ziemle, bez dyvana i 2-je) štrafa 25 rublej v polzu vremiennovo prysutstvija; b) Ivanu Tiuchaju Lipskomu, kak naniesšemu ličnoje oskorblenije Protosovickomu, naznačajetsia: 1-je) 15 łoz na dyvanie i 2-je) 15 rub. štrafa v polzu vremiennovo prysutstvija; c) sviditielam, kotoryje vidieli draku i nie razniali dieruščychsia, 1-je) po 10 łoz na dyvanie i po 10 rub. štrafa v polzu veremiennovo že prysutstvija; i e) vsiej protčej šlachtie, kotoraja nie vidieła draki, za to, čto nie vidieła, a tiem samym nie mogła i razniat dieruščichsia, naznačajetsia: 1-je) po 5 łoz i po 5 rub. štrafa v polzu tovo že prysutstvija, i naposledok: d) prymieniajaś k ukazu jeja vieličestva Anny Ioannovny 1764 goda oktiabria 45 čisła, za niegierbovuju bumagu, upotrieblennuju i imiejuščujusia upotriebitsia po siemu diełu, Protosovickij 5, Lipskij 3, sviditieli po 2, a vsie protčije po odnomu rublu upłotiat. Kônčano! Teper zbôrščyk nechaj zbiraje hrošy, posli že voźmemsie za łozu. (Pudychodit do stoła.)

Tichôn: U... u... u... baťki mojiê rodnyje! Chrên jomu v očy! 25 łôz da šče i ne na dyvaniê, a na hołuj zemliê. Dav by sto karbovanciuv, kob dyvan pudosłali. (Kručkov siadaje za stôł i jak buďto zahłyblajetsie v čytanie paperuv, zbôršćyk zbiraje hrošy, začynajučy od Protosovićkoho, kotory, zakônčyvšy zapłatu, pudkradajetsie do Pisulkina, kliče joho na bôk i sovaje jomu 25-rublovy banknot.)

Tichôn: Dobrodiêju! Ratuj neščastnoho da naučy, jak by oddiêłatisie od łozy!

Pisulkin (ubôk, spohladajučy na banknot): Chorošo byť piśmoviditielem u razumnavo čełovieka. Malevanyje gostiki (pokazujučy banknot) sami v karman lezut, nie nado i ruk vytiagivať. (Do Tichona.) Ne viêdaju, što zrobiti! Vôn sam bojitsie, kob, zrobivšy vam pobłažku, pered sudom ne otvičati. Da poprobujte. (Tut pudychodiat i ostatni i słuchajut joho rady.) Złožête jomu dobry hostinčyk, a oś połakomitsie? Pohovorête z soboju i złožête, a ja, tym časom, poprobuju vhomoniti joho. (Pudychodit do Kručkova i šepče, toj złôsno odkazuje.)

Kručkov (do Pisulkina vsłuch): Ne mohu, ne mohu! Znaješ, po ukazu vsiemiłostiviejšavo naševo gosudaria 1884 goda sientiabria 75 dnia kakoj vielikoj otviet za pobłažku storonam v ugołovnom priestupleniji — nie tolko miesto mogu potierať, no i ličnosť podviergajetsia opastnosti.

Tichôn: Žônka, o žonka! Chrên tobiê v očy! Prynesi škurany mišok, što ležyt u kubliê z hrečkoju, tam je sto karbovanciuv, treba vykupiti škuru. Och! Doroho ž vona koštuje — chrên jôj u očy!

Kulina: Što? Naterušyv bidy, a teper rozpłačujsie. (Vychodit i čerez minutu voročajetsie z miškom.)

Hryćko (do baťka): A nu, baťku! Rozsupoń-ka svôj mišok, a vymi jakich z 50 karbovanciuv — može i tvoja vciliêje škura? (Do ostatnioji šlachty.) I vy rozševeliêtesie: kotory bačyli draku — po deseť, a kotory ne bačyli — po pjať karbovanciuv złožête v kupu, pudnesem Najjasniêjšuj Koroni, to ž vôn umiłostivitsie nad nami i diêło kônčyt; oś jak vony, lude sudovy, sumiêjut — tak što i vovk bude syty, i kozy ciêły. (Šlachta zbiraje hrošy, posli, złožany v odin mišok, oddaje Hryćkovi, šturchajučy joho do stanovoho i vhovorujučy, kob nabravsie smiêłosti, pudniôs jich Kručkovu i poprosiv pomiłovanija.)

Tiuchaj Lipśki: Idi ty, synku, połožy hostinčyk na stôł i prosi da moli, kob vôn pomiłovav našu škuru da i skasovav strohi svôj dekret.

Hryćko: Vidite, baťku, jak neładno, što vy zavoditesie z susiêdami. Dobre! Ja osmiêluś pujti, tôlki kob vy pohodilisie z Tichonom i posłali od mene svatôv do joho dočki Marysi.

Lipśki: Biês joho brav! Nechaj tôlki vładitsie diêło, a ja ne od toho budu. Idi, prosi! (Hryćko z odnoho, a Protosovićki z druhoho boku nesmiêło pudychodiat do stoła, pry kotorum Kručkov jak buďto zahłyblany v čytanie paperuv, i kładut miški z hrośyma; Hryćko, hołosno kašlanuvšy i nizko kłaniajučysie stanovomu, hovoryt.)

Hryćko: Najjasniêjša Korona! My — od vikôv pinśka šlachta, i ty — šlachtič! Ne hłumi ž, ne valaj u bołoti šlachećkoji, bratnioji tobiê, kroviê! Skasuj strohi svôj dekret, na styd naśoji okolici pisany — pomiry moho baťku z Tichonom, sotvory moje i Marysi ščastie, a my vsiê, ciêłoju okolicieju, viêk za tebe Boha budem moliti, viêk tobiê diakuvati!

Pisulkin: I ja vas prošu, vaše błagorodije! Pusť podadut mirovuju i koncy v vodu!

Kručkov (do Pisulkina, odnak hołosno): Chorošo! Dla vas eto sdiełaju, primu griech i otviet na siebia. Tichôn Protosovićki i Tiuchaj Lipśki, chodiête siudy bližej! (Tyje pudychodiat, za jimi Marysia i Hryćko.) Obnimiêtesie i pociłujtesie na zhodu! Nu što ž? (Marysia svojoho baťka, a Hryćko svojoho šturchajut, a tyje obnimajutsie i ciłujutsie.) Tichôn, na zhodu kob byv krupnik!

Tichôn: Hotovy, Najjasniêjša Korona! Schodiête-ka, žônko i Marysiu, i prynesiête, chrên vam u očy! (Kulina i Marysia idut do chaty.)

Kručkov: Vy dumajete, što mniê mało poneviêrat krov šlachećku, ja ž sam šlachtič, vam rôdny, da što ž robiti? Słužba — ne družba! Zakony, mileńki, zakony! Hodiačy vas, bidu na sebe beru. Tôlko pud takoju umovoju, kob Tichôn z Lipśkim na viêk z soboju pohodilisie i kob ja za vas ne vliêz u nerôd. Konečno trebuju, kob tut že pry mniê diêtok svojich zručyli, a tam i povinčali. (Tut Kulina i Marysia vnosiat dviê misy žeškoho krupniku i stavlajut na stôł z kubkami.) Nu što, Tichôn, oddasi za Hryćka svoju Marysiu?

Kulina (vchodiačy): Horača, oj, horača, Najjasniêjša Korona!

Kručkov: Odkôl že ty znaješ?

Kulina: Da ja ž sama jeji sołodiła.

Kručkov: Što?

Kulina: Da horêłku. Tôlki što perehorêła, gozdiku i raznych pryprav nasuliła bohateńko, medu ž ciêłu łubku vkinuła.

Kručkov: A... ty tołkuješ ob krupnikovi!

Tichôn: Chrên tobiê v očy! Čuješ, što Najjasniêjša Korona kaže?

Kulina: Da jak že, ob prypravi.

Tichôn: Jakôj prypravi? Chrên tobiê v očy! Ob Marysi! Ty oddasi jijiê za Hryćka Lipśkoho?

Kulina: A što bude z Kutorhoju?

Tichôn: Chrên jomu v očy! Tvôj Kutorha tôlki chvalitisie vmiêje, a jak pryšło do rečy, čuť u bidu z soboju razom i mene ne vtiahnuv.

Kručkov: Ot ja tut zaraz ciêłu spravu kônču. Nalivajte kubki! (Kulina z Tichonom nalivajut krupnik i podajut Kručkovu, Pisulkinu i ciêłuj zobranuj šlachti.) Hryćko, lubiš ty Marysiu? Choč z jeju iti pud vineć?

Hryćko: Oj, choču! Horačo choču, Najjasniêjša Korona! Boh mene zabi, koli ne sotvoru jôj ščastia v spuvžyti.

Kručkov: A ty, Maryniu, lubiš Hryćka, choč viêk z jim diliti ščastie i hore? (Marysia z nesmiêłostieju odvoročujetsie do stiny i palciom jijiê carapaje.) Nu što — čoho movčyš?

Marysia: A vže ž, koli movču...

Kručkov: Tak choču — ładno! Lubiš ty Hryćka?

Marysia (stydlivo): Ale...

Kručkov: Krêpko joho lubiš?

Marysia:

Nr 7

Romans

Najjasniêjša Korona!
Trudno mniê bez Hryćka žyti.
Nijaka ziêmśka prepona
Ne v siłach nas rozłučyti!

Sercie moje — joho umienije,
Joho lubov — moja siła.
Bez Hryćka smerť mniê — spasienije,
Bez Hryćka mniê sviêt — mohiła!

Nechaj baťki łajut, mučat,
Ni z kim druhim ne zručusie,
Koli z jim mene rozłučat,
Ja u Prypeti vtoplusie.

Kručkov: Nu, koli tak krêpko joho miłuješ, to vźe nema čoho rozdumuvati! Panove baťki! Treba jich złučyti, a niê to nove šče uhołovne diêło zvalitsie na vašy hołovy. Pane Lipśki, čy prynimaješ mene za svata dla svoho syna?

Lipśki: To vže ž, Najjasniêjša Korona! Zatiêjali diêło, to i kunčajte joho z Bohom, ja rad budu błahosłaviti.

Kručkov: Dajte siudy ručnik. (Zakidaje joho čerez plečo.) Nu, ot ja i svat. Što, panove Protosovićki, oddaśte svoju dočku za Hryćka?

Tichôn: Takoho svata trudno ne vvažyti, chodi, žônka, chodi, pane Lipśki — chrên tobiê v očy! Pobłahosłavim diti, a tam potum zhulajem vesiêle. Na posah dam dva horščki karbovanciuv i šlachećku chudobu, po smerti ž našoji simjiê vsio zaberut.

Kulina: Da i na vypravu ne poskupimsie, vona ž u nas odno ditišče, što majem, to vsio jeji, kob tôlki Bôh dav jim ščastnu dolu. (Schodiatsie rodičy i złučajut mołodym ruki.)

Kručkov: Ot tak ładno! Teper, panove baťki, pudpišête mirovuju i złožête mirovych pošlin po 3 kopiêjki. (Tyje stavlat po try krestiki, a Pisulkin za jich pudpisujetsie.)

Olpenśki (ubôk): Ne byv by sudovy čołoviêk — pobrav karbovanci da šče i po kopiêjki siahaje. U jich uže takaja natura: bez kopiêjok i četvertiuv jak bez soli v stravu, nijak ne obôjdutsie; kopiêjki i četverti — dla skarbu, a karbovanci — sobiê.

Kručkov: Desiaćki! (Toj vchodit.) Pryvedi siudy Kutorhu! (Desiaćki vychodit.) Nu što ž! Nalivajte znov kubki da vypjem za zdorovje mołodoji pary.

Usiê (pudymajučy kubki vhoru): Zdorovje mołodych, daj Bôh jim viêk z soboju ščaslivo prožyti!

Zjavlenie ostatnie

Tyje ž i Kutorha.

Kutorha: Diakuj, diakuj, panove hromada, budu staratisie oščasliviti Marysiu.

Kručkov: Movčy, stary chrên, ne ob tobiê tut ide diêło! Bery kubok da i vypi za zdorovje mołodych Hryćka Lipśkoho z Marysieju, a podiakuj Bohu, što tak lohko oddiêłavsie od suda.

Kutorha: Tak to ne ja — pan mołody? Ne za moje pili zdorovje?

Kručkov: Pokiń, stary chryč, dumati ob ženiťbi, a zamotaj sobiê na us, kob krêpko deržati jazyk za zubami.

Kutorha: Oj, Najjasniêjša Korona! Budu sobiê často brati na rozum filozofśku prypovesť: na to Bôh dav ludium jazyk, kob sumiêli movčati. (Pje z kubka.)

Kručkov: Desiaćki! (Toj vchodit.) Koni hotovy?

Desiaćki: Zaprehajut, Najjasniêjša Korona! (Vychodit.)

Kručkov: Nu, panove šlachta-braty! Ja vam rôdny, ja vam brat! To ž na proščanie vypjem šče po kubku krupniku, zaspivajem našu rôdnu piêseńku da i poskačem na zaručynach. Pane Kutorha! U tebe šče ne velmi kurytsie čupryna, ty vedi punkty, a my poskačem pryspiêvujučy.

Usiê: Vivat naš brat, Najjasniêjša Korona!

Nr 8

Chôr:

Jej čuch — čumadra!
Čumadrycha veseła!

Kutorha:

Našy pinśki okolici —
Žycie choť caru, caryci,
Zdovol vsioho — podivisie!
Jiêš, pi — choť rozperežysie!

Chôr:

Jej čuch — čumadra!
Čumadrycha veseła!

Kutorha:

Je horêłka, łômoť chliêba,
Vjuny dyj sušona ryba.
Čoho ž boli ludium treba,
Pinčukovi dav Bôh neba!

Chôr:

Jej čuch — čumadra!
Čumadrycha veseła!

Kutorha:

Jak zberem dobro dočysta,
Povezem na torh do miêsta,
Tohdy kvartoju čyrvônci,
Horščkom šarym karbovanci.

Chôr:

Jej čuch — čumadra!
Čumadrycha veseła!

Kutorha:

Divčata našy buďto łani!
Krasniêjšy jak jasny pani.
Zyrkne kotora — mospane!
Sercie z-pud rebra dostane!

Chôr:

Jej čuch — čumadra!
Čumadrycha veseła!

(Šlachta, opjaniêła, chitajetsie, usiê hovorat bez tołku; Kutorha speredu sceny, siêdiačy, vypuskaje kubok i zasynaje; Kručkov bere na bôk Olpenśkoho i hovoryt do joho.)

Kručkov: Viêdaješ, što na tebe kazav Statkievič?

Olpenśki: A što takoje?

Kručkov: Vôn dokazuje, što ty ne šlachtič.

Olpenśki: Što?! Vôn smiêje mene tak kryvditi? Oś ja jomu dokažu moje šlachećtvo!

Kručkov: Ne pry mniê! Jak pojiêdu, tohdy z jim rozpravišsie. (Odychodit i bere na bôk Statkieviča.) Znaješ što? Tebe Olpenśki nazvav mužykom.

Statkievič: Vôn smiêv mene poruhati mužykom?! To ja ž na škury joho vypišu moje šlachećtvo. (Kidajetsie do Olpenśkoho i začynaje bôjku.)

Lipśki: Najjasniêjša Korona! Šlachta popiłasie i zaveła draku — bôjtesie Boha, roznimiête jich, a to i z vas štraf bude sliêdovati.

Kručkov (u hłybiniê sceny): Ne do mene, ne do mene! Byvajte zdorovy! Nechaj u sud podadut žałobu, tohdy pryjiêdu na sliêdstvo. (Znov.) Byvajte zdorovy! (Vychodit z Pisulkinom.)

Tichôn: Vivat, Njjasniêjša Korona!

Usiê (krôm tych, kotory bjutsie): Vivat, Najjasniêjša Korona!

(Zasłona opuskajetsie, zostavivšy speredu sceny spiaščoho Kutorhu; vôn pročynajetsie.)

Kutorha: Što? Uže rozyšlisie? A tam čutna i draka? Dobre prypovesť kaže: pinśka šlachta jak popjetsie, to napevno poderetsie. (Do publiki.) Da vy vže, najjasniêjšy panove, spati chočete — a što, nepravda?! To ž:

Nr 9

Najjasniêjša publika!
Prošu tebe — ne divisie,
To ž to bida nevelika,
Što my trochu popilisie.
Nechaj že ščasna rozvjazka
Pinśkuj šlachti od vas bude.
Dajte bravo, koli łaska —
Da i z Bohom, dobry lude!

Kuneć

PDF dla drukovania » Natisnuti ikonku, kob zładovati...
Vincent Dunin-Marcinkievič, Pinśka šlachta
2009-10-25, 20:23
EPUB dla čytałok e-book » Natisnuti ikonku, kob zładovati...
Vincent Dunin-Marcinkievič, Pinśka šlachta
2009-10-25, 20:23
MOBI dla čytałok Kindle » Natisnuti ikonku, kob zładovati...
Vincent Dunin-Marcinkievič, Pinśka šlachta
2009-10-25, 20:23