Svoja.org » Hromada » Maksymiuk Jan » Perepis 2011: Čom usiê chočut žyti, a my niê?
Perepis 2011: Čom usiê chočut žyti, a my niê?
Natisnuti, kob pobôlšyti...

Vsiê nepôlski nacijonalnosti pomiž dvoma perepisami vyrosli, tôlko my, biłorusy, pomenšali

Jan Maksimjuk
23 marcia 2012

Na peršy pohlad najbôlš vartym uvahi vynikom perepisu 2011 roku v Pôlščy, opublikovanym učora, je kôlkosť ludi, kotory zapisali sebe slonzakami – 809 tysiač. U 2002 roci slonzakami nazvali sebe 173 tysiačy čołoviêk, tak što siêta nacijonalnosť u Pôlščy roste jak na jakichś kosmičnych drôščach.

Ale to tôlko na peršy pohlad...

Dla mene osobisto najbôlš vartym uvahi vynikom je, što VSIÊ nepôlśki nacijonalnosti v Pôlščy za deveť liêt, kotory minuli pomiž siêtymi dvoma perepisami, VYROSLI, tôlko MY, biłorusy, POMENŠALI.

Davajte porumniajemo, kôlko ludi w Pôlščy deklarovało nepôlśku nacijonalnosť u 2002 i 2011 liêtiuch (ličby dajutsie v tysiačach). Nejasno, čom u vynikach, opublikovanych GUS-om učora, nema danych pro litovciuv, žydôv i słovakuv:

 20022011
 tys.tys.
slonzaki173809
niêmci153109
kašuby5228
biłorusy4947
ukrajinci3148
łemki610
romy1316
rosijane613

Niêmciuv tože pomenšało, ale ja perekonany, sto siête stałosie ne tomu, što niêmci peredumali i zapisalisie čy to polakami, čy to slonzakami, a pered usiêm tomu, što vony v mižyčasi emigrovali v Nimečynu (navse abo pojiêchali časovo na zarobôtki i v perepisi ne brali udiêłu). A biłorusy nikudy ne vyjiždžali, tak što ode stratu dvoch tysiač duš treba prypisati vyłučno polonizaciji (možlivo, što i ukrajinizaciji, ale siêtoho my ne budemo viêdati, poka ne pobačymo danych perepisu po pudlaśkich gminach).

Čom my polonizujemsie, a inšy pobôlšujut svôj potencijał? Što, inšych u mižyčasi polaki spicijalno kormili i pudpłačuvali, kob vony rozvivalisie, a biłorusuv moryli hołodom i hrošy jim ne davali, kob my povymirali?

Zrozumiêło, što biłorusuv i hołodom ne moryli, i hrošy davali, možlivo, što i bôlš, čym inšym, bo ž ne vsiê inšy majut stoś takoje jak Radivo Racija abo telekanał Biełsat. A slonzaki ne majut naveť pudstavovych škôł, de diti včyli b slonśkoji movy, ne kažučy pro liceji čy filologiju v universyteti.

U čôm tut diêło? Čom vony rozvivajutsie, a my vmirajem?

My vže ne raz odkazuvali na siête pytanie na storônci Svoja.org, ale pry siêtuj okaziji povtorymo naš odkaz šče raz – perš za vsio dla našych profesorôv i inšych mudreciôv, kotory vinu za naše nacijonalne vymiranie prypisuvali i budut daliêj prypisuvati našomu temnomu narodovi, jaki čomś ne choče i ne može dorumniati do profesorśkoho urovnia biłoruśkosti.

Budovati autentyčnu, ne pokaznuju nacijonalnu identyčnosť menšosti možna tôlko na osnovi svojeji mistiovoji tradyciji i movy. Slonzaki i kašuby v Pôlšcy – najliêpšy prykłady na potverdženie siêtoji tezy. U polityčno unifikovanuj Europi lude ne chočut kulturnoji i movnoji unifikaciji, a tomu boroniatsie jak mohut. Ja ne dumaju, što až 800 tysiač ludi vmiêje hovoryti po-slonśki, a 200 tysiač ludi znaje kašubśku movu. Ale vony naučatsie siêtych movuv, bo to mova jichnich baťkôv, didôv i pradiduv. To jich vłasna mova.

U Pôlščy vže čy ne 60 liêt učat naš narod biłoruśkoji literaturnoji movy, ale hramotnych ludi v siêtuj movi ne bôlšaje. Prynajmi, nihde tych hramotnych ne vidno i ne čutno. Ale vže minuło čuť ne 10 liêt od času, jak my zrozumieli pryčynu siêtoho fenomenu. Dla bezmała troch četvertych z usiêch biłorusuv na Biłostôčyni biłoruśka literaturna mova ne je jich vłasnoju movoju. Vony jijiê mohut naučytisie, jak naprykład rosijśkoji abo angielśkoji, ale korystatisie jeju v žyci ne budut. Tomu i čuť ne vsia naša instytucijonalna biłoruśkosť, kotora praciuje tôlko na bazi literaturnoji movy, praciuje ne dla toho, kob vyrosło štoś žyvoje i ochvôtne do narodžuvania žyvoho, a dla toho, kob teperyšnia mumifikovana biłoruskosť zanadto ne voniała. Ale ochvôtnych jijiê niuchati z roku na rôk stanovitsie štoraz menš.

Šansoju dla zberežênia i rozvitia nacijonalnoho potencijału biłoruśkoji menšosti v Pôlščy je vvôd pudlaśkoji movy do normalnoho medyjalnoho i kulturnoho vžytku v menšosnum seredoviščy. Biłoruśka literaturna mova vže odyhrała svoju kulturotvôrnu rolu dla nas i nichto jijiê ne voskresit dla našoji kultury (a kultury ne treba mišati z žurnalistykoju). Pisati dla našych biłorusuv po-pôlśki, koli miêti na vvazi jakujuś žyvuju perspektyvu, ne maje nacijonalnoho sensu. Možlivo, trochi pobôlšaje ličba tych, kotory stanut deklarovati podvôjnu nacijonalnu identyčnosť – pôlśku i biłoruśku – ale napevno pomenšaje ličba biłorusuv z rôdnoju pudlaśkoju movoju, dla kotorych siêta mova zostajetsie osnovoju jichnioji biłoruśkosti i kotoroji tak stydajutsie našy profesorê, doktorê i magistry.

Kod siêtoji storônki » Nečytelny, pominiati na inšy...
Nečytelny, pominiati na inšy...Siêty kod treba perepisati v odpoviêdniu rubryku formulara, koli schočete vysłati komentar abo e-mail. Zarejestrovanym (i zalogovanym) korystalnikam ne treba vvoditi nijakich koduv (zarejestrovatisie na Svoja.org).
Komentarê (6) » Konverter » Pudlaśka klavijatura
Natisnuti, kob pokazati formular...Natisnuti, kob schovati formular... Napisati komentar
  • Usiê pola, kotory treba zapovniti, zaznačany *.
  • Anonimny komentarê publikujutsie posla akceptaciji administratora storônki.
  • Komentarê zarejestrovanych korystalnikuv ne vymahajut akceptaciji. Zarejestrovany korystalniki majut taksamo para dodatkovych fajnych funkcijuv.
  • » Praviła siêtoho sajtu

* Kod storônki:
 
Tomasz
Comment
Re: Perepis 2011: Čom usiê chočut žyti, a my niê?
Komentar #1: 23-03-2012, 21:35:12
Гэты адток дзвюх тысяч чалавек можна прыпісаць хутчэй натуральним дэмаграфічным працэсам. Дык ўжо ў 2002 годзе беларуская група мела вельмі нявыгадны узроставы баланс. Акрамя гэтага, паміж 2002 і 2011 годам ва ўсіх "беларускіх" гмінах колькасць жыхароў выразна паменшылася. Варта ўспомніць таксама пра абсалютную інертнасць беларускіх арганізацый, якія зусім не займаліся агітацыяй сярод праваслаўнага насельніцтва, думаючы - што будзе, то будзе.

Звярніце аднак ўвагу, што калі браць пад увагу колькасць беларускіх дэкларацый як адзіных (31 тысяч), то беларусы, аказваецца, абагналі і немцаў і ўкраінцаў (26 тысяч).
Jan Maksimjuk
Comment
Sprava tut usio ž ne v demografiji
Komentar #2: 26-03-2012, 10:28:27
Naveť koli možna siête pomenšanie prypisati „naturalnym” demografičnym procesam, to małaja ode potiêcha. A što, u inšych menšostiuv siêty „naturalny” demografičny procesy ne prochodili? Jich vikovy balans byv namnôho liêpšy, čym u biłorusuv? Čom? Zavvažte, što inšy svoju kôlkosť mižy perepisami značno POBÔLŠALI: slonzaki – 450%, kašuby – 4500%, ukrajinci – 55%, łemki – 66%. A biłorusy POMENŠALI na 4%.
Jarasłau Janovič
Comment
HRAMATYKA, nie gramatyka?
Komentar #3: 08-05-2012, 13:01:38
Kali: "U Pôlščy vže čy ne 60 liêt učat naš narod biłoruśkoji literaturnoji movy, ale hramotnych ludi," to i pavinna być HRAMATYKA nie Gramatyka. Ludzi hramotnyja, nie gramotnyja.
Jan Maksimjuk
Comment
Musit, tak ))
Komentar #4: 08-05-2012, 13:20:50
Faktyčno, majete raciju. Diakuju! Ne budemo popravlati v tych vsiê mistiach, de my do siêtoji porê napisali „gramatyka“, ale napevno v Słovniku, kotory šče do słova „gramatyka“ ne dojšov, třeba bude napisati „hramatyka“...
mirko m.
Comment
Re: Perepis 2011: Čom usiê chočut žyti, a my niê?
Komentar #5: 09-05-2012, 23:04:09
A Biłorusy to ne wyjiżdżajut? A szto, może wsie tupyja?Wyjiżdżajut z Ciemnogrodu i to szcze jak. I to takija specjalisty, szto znachodiat robotu w najliepszych firmach swieta. Na 49000 4% jak raz daje 2000 ludi, a 4% to je naprawdu ne mnuoho. Chwatit wujti na naszu klasu z naszych storuon i okazetsia,szto połowina piszut z zahranici.
Jan Maksimjuk
Comment
Migracija ničoho ne tłumačyt
Komentar #6: 10-05-2012, 08:52:16
Ja ž ne kažu, što biłorusy ne vyjiždžajut naohuł. Ja tôlko stverdžuju, što v porumnani z pôlśkimi niêmciami naša migracija velmi marginalna.

Inšy – ukrajinci, kašuby, slonzaki, łemki — tože vyjiždžajut, tože vmirajut, i tože narodžujutsie bôlš-menš tak, jak i biłorusy. Ale jich kôlkosť značno pobôlšała. Čom?

Zrozumiêło, ne tomu, što v jich narodžujetsie bôlš diti, čym u biłorusuv, a pered usiêm tomu, što do siêtych menšostiuv u 2011 roci zapisałosie mnôho z tych, kotory v 2002 roci zapisalisie polakami. To odne rozumne vytłumačenie. Znajete inše?

Čom do biłorusuv u 2011 roci ne schotiêli zapisalisie tyje z „našych”, kotory v 2002 roci zapisalisie polakami? Môj odkaz vy znajete: bo naša instytucijonalna biłoruśkosť, oboperta vyklucno na literaturnujj movi, usprymajetsie našymi potencijalnymi biłorusami jak mertva i čužaja, jak takaja, kotora ne maje mnôho spôlnoho z realnoju biłoruśkostieju v Vôrli abo Čyžach.

Ja vže pro siête pišu od 2005 roku, koli pobačyv demografičnu sytuaciju pudlaśkich biłorusuv v rozpisani na gminy i zrobiv vysnovu, što takaja sytuacija na samum diêli označaje kapiec dla biłoruśkosti v takôm vyhladi, jak jijiê podavali i daliêj podajut našy etatovy zmaharê.

Možna zrobiti šče štoś žyvoje i postaratisie zatrymati naše vymiranie na osnovi biłoruśkosti, obopertoji na pudlaśkich hovôrkach. A „robiênie biłoruśkosti” na Pudlašy po-pôlśki abo na osnovi literaturnoji movy — to vže mastactvo dla mastactva, perelivanie z pustoho v porožnie. I pro siête jakraz kažut nam vyniki perepisu i 2002 roku, i 2011...