Svoja.org » Hromada » Maksymiuk Jan » Korosteń
Korosteń
Natisnuti, kob pobôlšyti...
Jan Maksimjuk
2 korostenia 2009

Jak nazvati po-našomu 10-ty miêseć roku, kotory po-pôlśki nazyvajetsie  październik, po-biłoruśki кастрычнік, a po-ukrajinśki жовтень?

Môj diêd koliś hovoryv na siêty miêseć oktiabr, ale vôn i vsie inšy miseciê nazyvav po-ruśki. To značyt, faktyčno po-łacinśki. Naša čudna mužyćka mova može pozyčyti z łaciny takije słova jak aberacija abo abstrakcija, ale na jaki chrên pozyčati oktiabr?!

Jak pôlśka, tak biłoruśka i ukrajinśka movy majut svojiê vłasny nazvy miseciôv, to čom i nam ne poprobuvati? Usiê inšy miseciê, okrum 10-toho, zvučat bôlš-menš po-našomu, koli jich pôlśki nazvy trochi  spudlašyti (ja rozvažav ode i varyjanty: spudlaščyti, spudlašovati, spudlašyzovati), to značyt, siam-tam pryłožyti našu fonetyku: styčeń, luty, mareć, kviêteń, maj (traveń), červeń, lipeń, serpeń, vereseń, listopad, hrudeń. Odin tôlko październik siudy nijak ne liêze. Joho i spudlašyti ne možna — pazdernik abo pazdereń odrazu napominaje słovo pazderyti, kotore po-našomu značyt „môcno biti” (kaditi, łupiti, spravlati łupotnia, šparyti).

Mniê ne zostałosie nijakoho inšoho vychodu (nijakoho inšoho londu, jak skazav by môj baťko), jak perekłasti pôlśku nazvu (i biłoruśku) 10-toho miêsecia na našu movu. Październik pochodit od słova paździerz, a кастрычнік od słova кастрыца — siêty słova označajut tverdy, zdereveniêły stebła lnu i kołopniuv, kotory oddilajutsie od mjahkoho vołokna, koli trut lon i kołopni na ternici. U našuj movi siêtu zdereveniêłu štukovinu nazyvajut korosta — značyt, po-našomu październik/кастрычнік bude korosteń.

Na siêtum možna było b spravu zakônčyti i skazati vsiêm novym pokoliêniam pudlašôv, kotory pudlaśkoji movy ne naučylisie od tata z mamoju, a budut učytisie z našoho sajtu, što korosteń i je najpravdivša, historyčna i logična pudlaśka nazva 10-ho miêsecia. Ale što zrobiti z takimi pudlašami jak moja žônka, kotora do siêtoji porê kaže październik, a na korosteń krutit nosom i zajavlaje, što słovo jôj ne podobajetsie, bo korosta po-našomu — to šče egzema i vsiaka inša vysypka na skôry..?

Ja napisav siêtoho bloga dla vsiêch tych, kotory dumajut, što napisati pôlśko-pudlaśki słovnik to jak raz plunuti.

Koli tak dumajete, to voźmiête i zaproponujte bôlš pudchodiašče słovo, čym  korosteń, na nazvu 10-ho miêsecia...

Kod siêtoji storônki » Nečytelny, pominiati na inšy...
Siêty kod treba perepisati v odpoviêdniu rubryku formulara, koli schočete vysłati komentar abo e-mail. Zarejestrovanym (i zalogovanym) korystalnikam ne treba vvoditi nijakich koduv (zarejestrovatisie na Svoja.org).
Komentarê (8) » Konverter » Pudlaśka klavijatura
Natisnuti, kob pokazati formular...Natisnuti, kob schovati formular... Napisati komentar
  • Vsiê pola, kotory treba zapovniti, zaznačany *.
  • Anonimny komentarê publikujutsie posla akceptaciji administratora storônki.
  • Komentarê zarejestrovanych korystalnikuv ne vymahajut akceptaciji. Zarejestrovany korystalniki majut taksamo para dodatkovych fajnych funkcijuv.
  • » Praviła siêtoho sajtu

* Kod storônki:
 
Алёкса
Comment
Re: Korosteń
Komentar #1: 07-10-2009, 16:35:17
Korosta і па-нашаму ня вельмі мілагучна і азначае ўсялякае паскудзтва на скуры. Я асабіста пакінуў бы oktiabr - усё ж традыцыя, альбо пашукаў бы яшчэ.

А вось слоўнік напісаць - гэта не "jak raz plunuti", а наадварот. За такую працу бяруцца толькі сапраўдныя (прабачце за барбарызм) twardziele. Посьпехаў!
Jan Maksimjuk
Comment
Па дарозе зь вёскі ў горад
Komentar #2: 09-10-2009, 21:28:34
У падляскай (як і польскай) добра гучаць такія назвы як mareć (marzec) i maj — яны ўжо фактычна страцілі якую-колечы сувязь з лацінай і не ўспрымаюцца як барбарызмы. А вось, напрыклад, fievral і oktiabr — гучаць як чужынцы.

Korosteń — ня горшае слова за „чэрвень”, якое ж этымалягічна паходзіць ад „чэрвяў”, а ня „чырвані”. Прытым, маладое пакаленьне падляшоў ужо абсялютна ня ведае, што значыць korosta — ні літаральнага значэньня гэтага слова, ні пераноснага.

Інакш кажучы, калі мова пераходзіць зь вёскі ў горад і мяняе свой статус з гутарковай на пісьмовую, адбываецца таксама зьмяшчэньне сэнсаў і значэньняў шмат якіх словаў. Тое, што ў вясковым жыцьці магло азначаць нешта непахучае, у горадзе пачынае пахнуць :) Таму я моцна не перажываю, што korosteń выклікае ня надта прыемныя асацыяцыі сярод старэйшага пакаленьня. Маладое пакаленьне, калі яму спатрэбіцца падляская мова, прыме яго без засьцярогаў, паколькі на слых яно такое ж натуральнае, як serpeń або vereseń.
Алёкса
Comment
Re: Korosteń
Komentar #3: 10-10-2009, 14:57:17
Ну мой дзед, які паходзіў зь Меншчыны, гаварыў "марэц марозі палец" -- я гэтага не ўспрымаю як барбарызм.
Korosteń — слова ня горшае за чэрвень (хаця для мяне кароста больш непрыемная чым чэрві :) , я не пра гэта. Проста я асабіста лічу, што ў моўных пытаньнях традыцыя -- справа вельмі вельмі важная (калі яна ёсьць, рэч ясная). Для мяне "fievral і oktiabr" не русіцызмы, а хутчэй словы зьвязаныя з моцнай (і своеасаблівай) хрысьціянскай традыцыяй Падляша. Але калі для падляшоў яны гучаць зусім як чужынцы (а хутчэй як русіцызмы - праўда?) -- ваша права шукаць чагосьці іншага. Я думаю, у дадзеным выпадку трэба таксама ўзяць пад увагу славацкую мову, бо гістарычна там былі пэўныя русінскія ўплывы, і там могуць знайсьціся цікавыя словы, якіх нам бракуе, і якія нам не чужыя. Цікава, як па-славацку кастрычнік?
Jan Maksimjuk
Comment
Па-славацку кастрычнік — október
Komentar #4: 10-10-2009, 23:08:06
Як ні дзіўна, назвы месяцаў у славакаў лацінскія. А ў чэхаў — свае: кастрычнік — říjen.

Усе беларусы на Падляшшы ўжо ўжываюць польскія назвы месяцаў, а таму ў падляскай яны і будуць збольшага такімі, адно што са сваёй фанэтыкай. Але ў падляскай мове „dz” i „dź” — гэта „не свае” фанэмы; яны існуюць, але выключна ў словах польскага, беларускага і балцкага паходжаньня: dziubak, dziavkati, rozdziava, sidzenie, dzviêrgati, dzylinkati. Таму październik трэба чымсьці замяніць, каб не гвалтаваць фанэтычнага ладу мовы. Усе іншыя назвы месяцаў даюца „спадляшыцца”, а вось гэтая адна — не.
Алёкса
Comment
Падвялі славакі...
Komentar #5: 11-10-2009, 11:12:17
Калі сапраўды ўсе ўжываюць толькі польскія назвы месяцаў, я з вамі згодны -- трэба гэта спадляшыць :) Коростэнь -- ОК, але можа варта пашукаць яшчэ? Бо слова застанецца хіба назаўжды:) Я не ўпіраюся, прабачце калі дуру вам галаву, але вось мая ідэя: калі назва месяца будзе зьвязаная з якой традыцыяй, лягчэй будзе стварыць і захаваць традыцыю ўласную.

Па-харвацку верасень "руян" (хіба ад чырвона-рудога колеру), але ў іх усе месяцы чамусьці крок назад (кастрычнік для іх --лістапад),
па-кашубску "rujan", (сьлёнзацкага на жаль не знайшоў),
па-чэску "říjen"-- не зусім чужыя нам славянска-сялянскія традыцыі называць месяцы. Дык можа, калі ўжо ствараць слова, дык, напрыклад, "rudeń"? Рудое лісьце на дрэвах у кастрычніку -- паэзія :)
Jan Maksimjuk
Comment
Словы і акцэнты
Komentar #6: 11-10-2009, 12:01:36
Rúdeń — вельмі харошая назва, і паэтычная, нічога ня скажаш. Адно што як сягае мая памяць, я слова rudý на Падляшшы ня чуў акрамя як у фразэалягізьме spotiêv jak rudája myš. Калі трэба было акрэсьліць колер падобны на rudý, людзі казалі rýžy, korýčniovy, búry. Ды ёсьць тут яшчэ на першы погляд дробязь, якая ў словаўтварэньні адыгрывае аднак калясальную ролю. У падляскім слове rudý націск на другі склад, а ў паэтычным слове rúdeń — на першы. Атрымліваецца нічым не абаснаванае зьмяшчэньне акцэнту. А слова rudéń — зусім без паэзіі. Ва ўкраінцаў ОК — жóвтий — жóвтень.
Perša « Poperednia « Komentarê od 1 do 6 iz 8 » Nastupna » Ostatnia